زنگ فارسی

لینک بالا برای دوستانی هست که وبلاگ دارن و می‌خوان مطالب رو دنبال کنن.

آخرین نظرات

واژه‌گزینی - ۱۴

پنجشنبه, ۸ شهریور ۱۳۹۷، ۰۵:۳۴ ق.ظ

زمان پخش: ۲۹ اردیبهشت ۹۷

مهمان برنامه: دکتر محمود ظریف

لینک دانلود فایل صوتی برنامه با فرمت ogg، یازده دقیقه، سه مگابایت

لینک دانلود ویدئوی برنامه از کانال تلگرام - ۲۴ مگابایت



دکتر ظریف: ما تا به حال روش‌های واژه‌گزینی را بررسی کردیم. اگر کسی برنامه‌ها را تا الان دیده باشد می‌تواند تا حدودی کلمات جدید را با اصول زبان فارسی بسازد. اما این کلماتی که ساخته شده‌اند باید ضوابط و شرایطی داشته باشند که این ضوابط و شرایط تعدادشان شش هفت مورد است که من برای برنامۀ امروز سه موردش که از همه بیشتر باید مد نظر مردم و مد نظر کسانی در حوزۀ خودشان دوست دارند کار کنند و کلمات جدید فارسی بسازند قرار بگیرد انتخاب کرده‌ام.

کلمه‌ای که ما می‌سازیم باید با دستور زبان هم‌خوانی داشته باشد و منطبق باشد بر قواعدی که در دستور زبان جاری است. ما وقتی می‌گوییم دستور زبان از دو بخش صحبت می‌کنیم. به بخشی که با آن قواعد کلمه می‌سازیم می‌گوییم صرف یا ساخت‌واژه و بخشی که جمله یا عبارت‌های کوچکتر یا بزرگتر از جمله را می‌سازیم می‌گوییم نحو. ما در واژه‌گزینی بیشتر وقت‌ها با صرف یا ساخت‌واژه کار داریم و در واقع روش‌های کلمه‌سازی بیشتر در صرف بررسی می‌شود. اما چون گاهی اوقات عباراتی بزرگتر از کلمه هم می‌سازیم نیم‌نگاهی هم به قواعد نحو داریم.

مثلاً پسوند «مند» برای یک شخص یا یک چیز، صفت درست می‌کند. اسم با «مند»، صفت می‌سازند. مثلاً به کسی که دارای «هنر» است می‌گوییم «هنرمند». حال اگر این قواعد صرفی را رعایت نکنیم نامأنوس می‌شود. مثل «خطرناک‌مند». چون خطرناک خودش صفت است و «مند» به اسم می‌چسبد نه صفت. همۀ فارسی‌زبانان می‌توانند این قواعد را با شمّ زبانی خود تشخیص بدهند. 

یک مثال هم از قواعد نحوی بگویم. می‌دانیم که همۀ حرف‌های اضافه (از، به، تا، در و...) در زبان فارسی قبل از گروه اسمی می‌آیند. مثلاً من به تاریخ علاقه‌مندم، ما به برنامۀ صبح به خیر ایران علاقه‌مندیم. اگر جای این «به» را عوض کنیم غلط می‌شود.

برخی از قواعد صرف و ساخت‌واژی بسیار پرکاربردند؛ جوری که همۀ مردم بلدند. برخی هم میان‌مایه‌اند و بعضی‌ها بلدند و برخی هم در زبان مردم عادی به‌کار نمی‌روند و فقط علما و فضلا این قواعد را بلدند. به‌عنوان مثال، همۀ ما می‌دانیم که اسم + ی، صفت می‌سازد. مثال: جنگی، ورزشی. از مواردی که مردم کمتر بلدند صفت + ا = اسم است. مانند ژرفا، درازا. اما یک سری وندها و روش‌های واژه‌گزینی هستند که خیلی‌ها بلد نیستند. مثلاً بن مضارع یا ستاک حال + «ند» که می‌توان روند، خورند و کشند را نام برد. پس این قواعد، پرکاربرد و کم‌کاربرد، پربسامد و کم‌بسامد دارند و ما ترجیح می‌دهیم از پربسامدها برای واژه‌سازی استفاده کنیم و فقط زمانی که مجبوریم از قواعد کم‌بسامد استفاده کنیم.

مجری: در قبال واژگان خارجی که برایشان هنوز معادلی نداریم چه باید بکنیم؟

دکتر ظریف: ما همۀ واژه‌های بیگانه را رد نمی‌کنیم. برخی را می‌پذیریم. مانند تلویزیون و رادیو. اما برای تلفظ این کلمات روشی را انتخاب می‌کنیم که برای مردممان آسان‌تر است. مثلاً تلفظ تلویزیون و شهر لندن را به این صورت به‌کار می‌بریم و نمی‌گوییم لاندن یا تلویژن. روشی که خودمان راحت‌تریم را انتخاب می‌کنیم.

۹۷/۰۶/۰۸

نظرات  (۳)

البته خیلی هم خودمون تلفظ ها رو انتخاب نکردیم
اکثرا تلفظ های فرانسوی رو استفاده میکنیم چون این کلمات رو اولین بار از فرانسه وارد کردیم اون زبان غالب بوده مثل دکتر، دکوراسیون، ناتورالیسم، کانال، رستوران و ...
الان هم کلمات جدید رو با تلفظ انگلیسی میگیم چون این زبان غالبه و ما انتخابی نداریم
مثلا لاکچری،پترن(که توی خیاطی پاترون میگن با تلفظ فرانسوی) پنت هاوس، نویز و ... ورودی های جدیدترن که انلگیسی تلفظ میشن
پاسخ:
آره :) مثال‌های خوبی زدی. منظور ایشون قواعد آوایی رو هم شامل میشه. مثلا ما با صامت کلمه رو آغاز نمی‌کنیم و سه تا صامت رو در کنار هم نمیاریم و اگه همچین کلمه‌ای وارد زبان بشه یه کم تغییرش می‌دیم. مثل لوستر
تولید کلمه کار جالبی هست، ولی به قول دکتر باید یه سری نکات رو رعایت کنیم.
همون صرف و نحو کمی کار رو سخت می‌کنه، تو زبان‌های خارجی هم همین محدویت ها هست؟ مثلا زبان انگلیسی! آخه فبلا یه فیلم اینجا گذاشتین طرف خیلی راحت لغت انگلیسی درست می‌کرد، فکر کنم تد بود.
پاسخ:
بله تد بود. اونا هم قاعده دارن و مختص فارسی نیست. قواعدشونم شبیه همه. اتفاقا اون ترم که صرف و ساختواژه داشتیم، قواعد انگلیسی رو هم می‌خوندیم.
آره این مثال تلویزیون درسته تلفظ فرانسویشه و از این دست فراوونه مثل کمپزیسیون (هنری هم هست به روحیه فرانسوی‌ها میخوره) یا کمونیکاسیون 
ولی دیگه پترن را تو خیاطی می‌گیم الگو جاهای دیگه را نمی‌دونم
البته بعضی جاها فارسی را پاس نداریم شیک‌تره مثلا آدم کنسر یا کانسر داشته باشه حس بهتری داره تا سرطان داشته باشه :)
پاسخ:
تو مهندسی برق یه گرایشی هست (نمی‌دونم الکترونیک یا مهندسی پزشکی یا یه گرایش مشابه دیگه) که این اصطلاحِ پترن رو زیاد به‌کار می‌بردن و همیشه روی تابلوی اعلاناتشون این کلمه رو می‌دیدم. الگو هم می‌گفتن گاهی.

آره روان‌پزشک‌ها هم بعضی وقتا ترجیح می‌دن اسم بیماری رو به فارسی نگن و البته معادل‌سازها هم حواسشون به این موضوع هست.

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">