زنگ فارسی

لینک بالا برای دوستانی هست که وبلاگ دارن و می‌خوان مطالب رو دنبال کنن.

آخرین نظرات

واژه‌گزینی - ۱۵

جمعه, ۹ شهریور ۱۳۹۷، ۰۵:۳۴ ق.ظ

زمان پخش: ۵ خرداد ۹۷

مهمان برنامه: دکتر محمود ظریف

لینک دانلود فایل صوتی برنامه با فرمت ogg، یازده دقیقه، چهار مگابایت

لینک دانلود ویدئوی برنامه از کانال تلگرام - ۲۴ مگابایت



مجری: خیلی از کلمات هست که هنوز برایشان معادلی نیست و منی که مجری رسانه هستم و منی که یکی از دغدغه‌هایم استفاده از کلمات صحیح و درست و اصیل فارسی و پارسی است باید بگردم و دنبال واژه‌هایی باشم که اصیل فارسی باشند. نیست گاهی اوقات. مثلاً هنوز برای «تبلت» یا برای خیلی از وسائل دیگر، واژه‌ای پیدا نشده. حالا درست است که برخی واژه‌ها مهاجرت کرده‌اند و آمده‌اند و نشسته‌اند و مصطلح شده‌اند؛ چه از زبان عربی چه از زبان فرانسوی و انگلیسی و... چه کنیم که در ساخت واژه‌ها قواعد و اصول رعایت شوند؟

دکتر ظریف: زبان فارسی زیر بمباران واژه‌های بیگانه است و طبیعتاً فرهنگستان هم با توان و بضاعت محدودی که دارد نمی‌تواند برای همۀ این واژه‌ها معادل فارسی پیدا کند و بهترین راه این است که دست کمک به سمت مردم دراز کنیم. مثلاً «تبلت» و چیزهای دیگری که هنوز برایشان نتوانسته‌ایم معادل فارسی بسازیم.

مجری: لزومی هم دارد که معادل فارسی ساخته شود؟

دکتر ظریف: بعضی‌ها معتقدند که برای بعضی از این چیزها ضرورتی ندارد که ما برایشان معادل فارسی درست کنیم. به‌خاطر اینکه این یک وسیلۀ بیگانه است، سازنده‌اش کس دیگری است و آن سازنده ترجیح داده اسمی به زبان خودش برایش بگذارد و ما هم باید به احترام او همان کلمه را به‌کار ببریم. تا حدود زیادی ما برای خیلی دستگاه‌ها این کار را کرده‌ایم. مثلاً برای رادیو و تلویزیون معادل درست نکرده‌ایم. اما برای بعضی از دستگاه‌ها معادل درست کرده‌ایم. در واقع فرهنگستان اینجا تشخیص می‌دهد که آیا این دستگاه صرفاً یک اسم است؟ نماد است؟ برچسب است؟ و آیا ضرورت دارد برای این معادل درست کنیم یا نه؟ اگر فرهنگستان و اعضای فرهنگستان و زبان‌شناسان تشخیص دادند که برای این دستگاه باید اسم ساخته شود طبیعتاً ساخته می‌شود. اما در خیلی از موارد ما تشخیص ندادیم و به همین دلیل برای تاکسی معادل درست نکردیم، برای آسفالت معادل درست نکردیم و از این دست واژه‌ها. اگر مردم احساس می‌کنند که برای تبلت باید معادل فارسی ساخته شود به ما در فرهنگستان هم از طریق این برنامه یا مستقیم از طریق فرهنگستان کمک کنند و معادل‌های مورد نظرشان را بگویند.

حالا فرض کنیم کلمه‌ای بر اساس اصول واژه‌گزینی ساخته شده است. این کلمه چه ضابطۀ دیگری باید داشته باشد که در دل زبان فارسی خوش بنشیند. به‌عنوان مثال «ستلایت» وقتی که آمد اولین بار که وارد زبان فارسی شد خیلی‌ها گفتند «قمر مصنوعی». اما الان می‌گوییم «ماهواره». کلمه‌ای که می‌سازیم باید جوری باشد که در دل زبان فارسی جا بگیرد و کلمات دیگری با آن ساخته شود و زایایی داشته باشد. مثال دیگری می‌زنم. معنی معروف کلمۀ «اکشن» عمل است. عمل چون اصالتاً عربی است و در زبان فارسی زایایی ندارد، فقط خود کلمۀ عمل را داریم و عامل و اَعمال. اما اکشن در زبان انگلیسی زایایی بسیار زیادی دارد. ما آمدیم در زبان فارسی در مقابل اکشن کلمۀ «کنش» را ساختیم. با این کلمۀ «کنش» می‌توانیم «کنشگر» بسازیم، «کنشور»، «کنشیار»، «واکنش»، «کنش‌پذیر» و غیره. پس در واقع اولین ضابطۀ بسیار مهم این است که کلمه‌ای که می‌سازیم زایایی داشته باشد و بتواند کلمات دیگری را با خودش وارد زبان فارسی کند و به ما برای ساختن و بسط مفاهیم جدید کمک کند.

مجری: جالب است که بین زبان‌ها تفاوتی قائل نمی‌شوید.

دکتر ظریف: بله؛ بعضی‌ها فرهنگستان را متهم می‌کنند به عربی‌گرایی و بعضی‌ها هم متهم می‌کنند به عربی‌ستیزی. و ما هیچ کدام نیستیم. در واقع در فرهنگستان تمام همّ و غمّ ما این است که زبان فارسی را قوی کنیم. از هر طریقی که ممکن است. 

نکتۀ دوم هم این است که فرض کنید به دلایلی فلان کلمۀ بیگانه را پذیرفتیم. این کلمه‌ای که ما پذیرفته‌ایم چگونه باید تلفظ شود و چگونه باید نوشته شود تا زبان فارسی غنای خودش را حفظ کند. به‌عنوان مثال، خیلی از کلمات انگلیسی را که آخرشان «ایسم» دارند، مانند سوسیالیسم، مارکسیسم، فمنیسم چگونه باید نوشته و ضبط کنیم؟ من به این دلیل مثال «فمنیسم» را زدم که فرهنگستان فمنیسم را پذیرفته و در زبان فارسی کاربرد فمنیسم بلامانع است. حالا این‌ها را چگونه باید تلفظ کنیم؟ می‌دانید که تلفظ این‌ها در انگلیسی «ایسم» نیست و «ایزم» است. این حروف در زبان فارسی باید جوری در کنار هم قرار بگیرند و نوشته شوند که آسانی تلفظ را برای گویشوران فراهم کنند.

۹۷/۰۶/۰۹

نظرات  (۶)

این قسمت انگلیسی و فرانسه قلقک میده
این ایسم ها همه اول از زبان فرانسوی وارد شدن و اتفاقا تلفظشون هم درسته
وقتی میگیم کاپیتالیسم دقیقا همینطور در فرانسه تلفظ میشه اما در انگلیسی کپیتلیزم به کسر ز خونده میشه
اون ایزم ها همهIzem خونده میشن و ایزمlzm خوندنشون غلطه و اگر قراره به جای ایسم، ایزم گفته بشه باید کل تلفظ کلمه انگلیسی باشه نه بخشیش
پاسخ:
من چون فرانسوی بلد نیستم نمی‌تونم نظری بدم ولی ممنونم. به نکات جالبی اشاره کردی :) 
بعضی کلمات خوب جا افتادن، مثل همراه، ماهواره،واقعا اگه کلمه خوب باشه مردم استقبال می‌کنن.

+منی که یکی دغدغه‌هایم. به نظرم یه از کم داره.
پاسخ:
جاافتادن معادل فارسی به خیلی چیزا بستگی داره
+ ممنونم که بادقت می‌خونید. تصحیح می‌کنم :)
۱۵ شهریور ۹۷ ، ۲۱:۵۷ سید رمضان حسینی
سلام
تموم شدن؟
چه خبر از پایان‌نامه‌تون؟ خوب پیش می‌ره/رفت؟
پاسخ:
سلام. والا من چون صبح به خیر ایرانو از تلویزیون نمی‌بینم و از کانال دکتر رحیمی دانلود می‌کنم، نمی‌دونم هنوز داره پخش میشه یا نه. فعلا همینا تو کانال بود. اگه برنامهٔ جدید بذارن تایپ می‌کنم می‌ذارم اینجا.
پایان‌نامه‌مو تا حدودی نوشتم. ولی دفاع نکردم هنوز. 
۱۵ شهریور ۹۷ ، ۲۲:۲۰ سید رمضان حسینی
ان‌شاالله به سلامتی و خیر و خوشی دفاع کنید ازش
پاسخ:
ممنون :)
سلام کاکو
امید که انرژی دوباره کسب کرده باشید از برای ادامه همه چیز.
زندگی این روزا سخت شده اما در نهایت باید ادامه داد.
ان‌شاالله که دفاع کنید آن هم عالی.

پاسخ:
سلام.
ممنونم. ان‌شاءالله :)
من یک چیزهایی یادمه از اون موقع ها که کتاب های فلسفه دانشگاهی رو میخوندم ایسم ها با "گرا" جایگزین میشدن و این واقعا فهم رو سخت میکرد یعنی وقتی میخواستی برای کسی که با این ترجمه آشنا نبود صحبت کنی حتما باید برمیگردوندیش یه اگزیستانسیالیسم ( که اگر اشتباه نکنم انسان گرایی ترجمه شده بود که خب خیلی دور از اصلش بود)
یادمه معلم زبان فارسی دبیرستانمون همیشه میگفت واژه آری دستور نه! در واقع فکر کنم ما تلاش داریم وازه هایی رو برگردونیم به زبان خودمون که لازم نباشه برای استفاده ی اونها در موقعیت ها مختلف دستوری،دستور زبانی رو وارد کنیم؟ درسته؟
پاسخ:
حق با معلمتون بوده. واژه آری دستور نه. البته دستور به سختی و دیرتر دچار تغییر میشه :)

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">