زنگ فارسی

لینک بالا برای دوستانی هست که وبلاگ دارن و می‌خوان مطالب رو دنبال کنن.

آخرین نظرات

زبان‌شناسی - ۸

سه شنبه, ۱۱ ارديبهشت ۱۳۹۷، ۰۷:۰۱ ق.ظ

زمان پخش: ۱۹ اسفند ۹۶

مهمان برنامه: دکتر محمدرضا رضوی

لینک دانلود فایل صوتی برنامه با فرمت ogg یازده دقیقه، چهار مگابایت

لینک دانلود ویدئوی برنامه (۱۱ دقیقه، ۱۹ مگابایت)



موضوع برنامه زبان‌آموزی کودک و کودکان دوزبانه هست که از موضوعات مورد علاقه‌مه. چند وقت پیش یه ویدئو از تد دیدم که راجع به دوزبانه‌ها بود. اگه دوست داشتید شما هم ببینید:

لینک دانلود مستقیم، پنج دقیقه، چهارده مگابایت (به زبان انگلیسی با زیرنویس فارسی)

* * *

مجری: آقای دکتر، شما وقتی صحبت می‌کنید آرامش خاصی به من دست می‌دهد. کلام را آن‌قدر درست می‌گویید و بعد هم آن آرامشی که دارید. ولی من تند تند تند تند حرف می‌زنم فکر می‌کنم من وقتی کودک بودم، پدر و مادرم زیاد به من حرف زدن آموزش ندادند. اصلاً بچه باید آموزش ببیند برای حرف زدن؟

دکتر رضوی: عنوان بحثمان همین است. گفتار کودک و زبا‌ن‌آموزی و زبان کودک. اگر بخواهم به سؤال شما پاسخ دهم، یک نوع گفتار مادرانه‌ای هست که ممکن است در سراسر دنیا جهانی هم باشد، همۀ مادرها نحو و آن اصوات را ساده می‌کنند و کلمات ساده‌تری به‌کار می‌برند برای صحبت با بچه‌ها. بچه‌ها هم از این استفاده می‌کنند. کودک، قبل از تولد هم ممکن است صدای مادر را در شکم مادر تشخیص دهد و وقتی به دنیا می‌آید به آواهای زبان آشناست. آزمایش‌ها هم نشان می‌دهد که این آشنایی وجود دارد. می‌توانیم سه مرحلۀ کلی در زبان‌آموزی کودکان نام ببریم. یکی از بدو تولد تا یک‌سالگی است که مرحلۀ صداهاست. مرحلۀ دوم از دوازده‌ماهگی است تا هجده‌ماهگی که مرحلۀ کلمات و تکواژهاست. مرحلۀ سوم مرحلۀ جمله‌ای است. در حقیقت کودک وارد مرحله‌ای می‌شود که این کلمات را ترکیب می‌کند و جملاتی می‌سازد. مرحلۀ اول که پیش‌زبانی است و صداها را تشخیص می‌دهد، در دو سه ماه اول با گریه است. اینجا فقط مراحل زبانی‌اش را بحث می‌کنیم نه روان‌شناختی. گرسنه بودن و چیزی که می‌خواهد را با گریه نشان می‌دهد و از حدود سه‌ماهگی آواهایش حالت صداهای زبان را پیدا می‌کند. یک ریتم و آهنگی پیدا می‌کند؛ مثل «ba»، «ma»، یا «na».

مجری: آقایان دوست دارند که «ba» بگوید که «بابا» را زودتر از «مامان» یاد بگیرد.

دکتر رضوی: بله؛ احتمالاً. بعد این‌ها را ترکیب می‌کند و «ba»، «ba» یا «ma» و «ma» را تکرار می‌کند و «baba» و «mama» را می‌سازد. بعد از یک مدتی حدوداً بعد از شش‌ماهگی تا نه‌ماهگی این ترکیبات صورت تکرار دو هجاست؛ مثل «bama»، «dama». و از نه‌ماهگی تا یک‌سالگی اولین کلمات ظاهر می‌شوند که می‌خواهد وارد مرحلۀ دوم شود.

مجری: این مرحلۀ دوم چون خیلی مهم است، من دیدم بعضی از پدر و مادرها خیلی دوست دارند با بچه‌شان صحیح صحبت کنند. ولی بعضی از پدر و مادرها دوست دارند با بچه‌شان به زبان خودش صحبت کنند. مثلاً بعضی‌ها می‌گویند «اگر غذاتو بخوری می‌برمت بازار»، بعضی‌ها می‌گویند «اگر قاقاتو بخوری می‌برمت ددر». کدامش درست‌تر است؟

دکتر رضوی: کودک راه خودش را می‌رود و قاعده‌ها را استخراج می‌کند. درست است ما زبان مادرانه را داریم، ولی تصحیح‌پذیر نیست. مثلاً «پختن» را که برای ما بی‌قاعده است و بن مضارعش «پز» است و بن ماضی، «پخت»، کودک ممکن است بگوید «پزیدن». نشان داده شده است که تصحیح مادر اینجا بی‌تأثیر است. مثلاً مادر می‌گوید غذا را پختم و کودک می‌گوید پزیدی. خودبه‌خود وقتی وارد مرحلۀ نحو و جمله‌سازی می‌شود، کودک خودش قاعده‌های درست را یاد می‌گیرد و استخراج می‌کند.

مجری: چون ما در یک کشوری هستیم که قومیت‌ها و زبان‌های مختلفی داریم، مثلاً در آذربایجان هم ترکی حرف می‌زنند هم فارسی، یا در خوزستان هم عربی حرف می‌زنند هم فارسی، یا در لرستان یا در سیستان و بلوچستان. یاد گرفتن دو زبان در هنگام تولد برای بچه‌ها یک مزیت است یا مشکل؟

دکتر رضوی: یادگیری دو زبان یا به‌اصطلاحِ زبان‌شناسی، دوزبانه بودن مزیت است. در حقیقت به‌لحاظ شناختی کارکرد خوبی دارد و کودک می‌تواند با دو فرهنگ آشنا شود و فکر کردن به دو حوزۀ مختلف است.

مجری: ولی در زبان فارسی‌اش لهجه ایجاد می‌کند. اشکالی ندارد؟ حتی با حرف زدنش هویت خودش را هم مشخص می‌کند. مثلاً تا دو کلمه فارسی حرف می‌زند می‌گوییم شما مال لرستان هستید، شما مال سیستان و بلوچستان. یعنی کاملاً خودش را معرفی می‌کند.

دکتر رضوی: طبیعی است. مرحلۀ دوم که یک‌سالگی است، نشان داده شده است که بچه مفهوم‌های زیادی می‌داند، ولی واژه‌های کمی می‌داند. برای همین خودش اولین کلمات را برای همه چیز به‌کار می‌برد. به‌طور جهانی مجموعۀ واژگان کودک معمولاً این‌هاست: اعضای بدن را تشخیص می‌دهد، مثل چشم، گوش، اعضای خانواده را می‌داند، مثل بابا، مامان، و حیواناتی که دور و برش هستند و اسباب‌بازی‌ها. این‌ها را تعمیم افراطی می‌دهد ولی می‌فهمد. برای مثال در مورد حیوانات ممکن است هاپو یا پیشی یا طوطو را برای تمام مقوله به‌کار ببرد ولی وقتی نشان می‌دهیم، به سگ اشاره می‌کند اما به همۀ حیوانات می‌گوید هاپو. این غلط نیست و دارد از یک مرحله‌ای عبور می‌کند. مرحلۀ آخر هم این است که کلمات را کنار هم می‌چیند و جمله‌بندی می‌کند و عبارت می‌سازد. مرحلۀ تلگرافی است؛ یعنی در مرحلۀ قبل «بابا» را به معنی «بابا» به‌کار می‌برد، ولی اینجا در این مرحله منظورش ممکن است این باشد که «بابا اینجاست»، یا «بابا بازی کند»، یا «بابا آمد». «بابا توپ»، مرحلۀ تلگرافی است و کم‌کم فعل را کنارش می‌گذارد. ابتدا کلماتی که محتوا دارد را به‌کار می‌برد و جمله می‌شود. بعد از این مرحله، مرحلۀ جهش به نحو و جمله‌سازی صریح است. البته این را هم بگویم که این جدول کلی است و ممکن است توالی متفاوتی در بچه‌ها داشته باشد.

مجری: من جواب این سؤال را نگرفتم که وقتی بچه شروع کرد به حرف زدن، با کلماتی که خودمان می‌فهمیم با او حرف بزنیم یا با کلماتی مثل «قاقا» و «ددر»؟ بچه از اول صحیح صحبت کند یا با همان زبان کودکانه؟

دکتر رضوی: به این جدول، جدول رشد زبانی می‌گویند. این یک جهانی است و در واقع تمام کودکان جهان شامل این هستند. عبور از این سه مرحله و بعد هم مراحل دیگر. من به این اشاره نکردم. فقط یک اشارۀ کوتاه بکنم. ممکن است یک مرحله‌ای باشد که زبان مجازی را بفهمد. اینجا کلمات معنی خودشان را داشتند، ولی بعد از یک مدت ممکن است کاربرد یک واژه به جای چیز دیگری باشد. ممکن است بگوید بستنی دوست ندارم، ولی به این معنی باشد که دوست دارم. در حدود چهار، پنج‌سالگی این‌ها را متوجه می‌شود.

۹۷/۰۲/۱۱

نظرات  (۴)

پس اینکه میگن
چون سر و کارت با کودک فتاد
پس زبان کودکی باید گشاد
چطور میشه؟ 
بگیم "قان قان" یا بگیم ماشین؟

پاسخ:
درست میگن دیگه. با بچه باید مثل خودش حرف بزنیم. منظور استاد این بود که چه بگیم قان قان، چه بگیم ماشین، بچه زبون خودشو داره و به‌مرور خودش می‌فهمه آدم بزرگا به چی چی میگن. بچه همون قان قانشو می‌گه.
دکتر حداد یه نوه دارن، مثل آدم بزرگا حرف می‌زنه. یه بار تعریف می‌کردن که از چنان واژه‌های پیچیده و دشواری استفاده می‌کنه این بچه که ما در حیرتیم اینا رو از کجا یاد گرفته
۱. هژده یا هیجده یا هیجده در نوشتار کدومش بیشتر کاربرد داره؟
۲ .خانواده هایی که مادر یه زبان داره،و پدر یه زبان دیگه و زبان معیار هم یه چیز دیگر است،تکلیف چیه، زبان مادر یا پدر یا معیار؟ o_O

پاسخ:
۱. هجده درسته و صورت پیشنهادی ویراستاران همینه.
۲. به نظرم دلیل اینکه میگیم زبان مادری اینه که مادرا قدیم خونه‌دار بودن و صبح تا شب و شب تا صبح بچه‌ها صدای مادرو می‌شنیدن تا صدای پدر. پدرا مثلا می‌رفتن شکار و زیاد تو خونه نبودن :)) ولی الان بچه مامانشم درست و حسابی نمی‌بینه بس که مهدکودکه. پس باید بگیم زبان مربی مهد. ولی در کل باباها زیاد حرف نمی‌زنن و همون لفظ زبان مادری انتخاب خوبیه
صحبت کردن با بچه‌های کم سن به خاطر اینکه خیلی از قواعد صحبت کردن رو رعایت نمی‌کنن خیلی جالبه. عملاً هیچ چهارچوبی ندارند. برخلاف ما که محصور شدیم در دل تعدادی کلمه خاص. 
بعد برخی اصطلاحاتی که می‌سازند هم درنوع خودش جال توجه هست. مثل همین پزیدی. یا مثلاً یکی از بچه‌های فامیل به ساق دست مادرش می‌گفت لوله مانتو! مثل لوله تفنگ مثلاً. یا مثلاً امیرحسین ما به جمع کردن زباله‌های پارک از رو زمین میگه آشغال‌بازی. :)
.
در مورد دوزبانه‌ها و یادگیری زبان، اینکه بچه‌ها فقط از روی شنیدن آواها زبان رو یاد می‌گیرن هم باز برای من خیلی جالبه. و خب برام سواله که چرا منِ بزرگسال این توانایی رو ندارم؟
پاسخ:
خدا بیامرز کانال کودکان اندیشه مثال‌های زیادی از اینی که میگین داشت.
لوله مانتو :))) آشغال‌بازی :))) وای این بچه‌ها عالی‌ن. کاش آدم حوصله کنه بشینه همه رو بنویسه کتاب کنه. هیچ فایده‌ای هم اگه نداشته باشه موجب خنده بزرگسالان میشه این کتاب

یه نظریه هست که میگه تا یه سنی مغز این قابلیت رو داره. مواردی پیدا کردن از بچه‌هایی که تا ده دوازده‌سالگی تو جنگل بودن و هیچ صدای بشری به گوششون نخورده. بعد که آوردنشون شهر، هر چی پیششون حرف زدن و زبان یادشون دادن، پیشرفت چندانی نکردن
مثلا مادر ترک ، پدر عرب، معیار فارسی ، بچه در نهایت هرسه زبان رو یاد می گیره ؟ یا فقط معیار و یکی از زبان والدین 😁
پاسخ:
بستگی داره تو خونه با بچه به چه زبونی صحبت کنن و حتی بستگی داره پدر و مادر باهم چه جوری صحبت کنن. تو مدرسه که فارسی یاد می‌گیره. حالا شما فرض کن مادر ترک و پدر عرب برن کردستان زندگی کنن :)) بچه داغون میشه رسما :))

+ هجده رو تصحیح کردم. حواسم نبود محاوره‌ای نوشتمش

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">